Psychoterapia Szczecin

Terapia d─Żwi─Ökiem

Rozw├│j osobisty
Joga dla pań

Destrukcyjny krytycyzm w domu               i w szkole

MOTTO:
Ka┼╝dy ma bardzo du┼╝─ů potrzeb─Ö bycia zaakceptowanym takim, jakim jest.

Wielu z nas wychowanych jest w prze┼Ťwiadczeniu, ┼╝e tylko krytykuj─ůc i oceniaj─ůc (najcz─Ö┼Ťciej negatywnie) innych ludzi mo┼╝emy wp┼éyn─ů─ç na ukszta┼étowanie po┼╝─ůdanej postawy. Rodzicom wydaje si─Ö, ┼╝e je┼Ťli b─Öd─ů karci─ç dziecko za "z┼ée" zachowanie, a nagradza─ç za "dobre", to wychowaj─ů porz─ůdnego cz┼éowieka. Nauczyciele za┼Ť maj─ů wypracowany ca┼éy system kar i nagr├│d, kt├│re "pomagaj─ů" im w procesie wychowania i kszta┼écenia. Tymczasem badania wykazuj─ů, ┼╝e zar├│wno nagradzanie, jak i karanie na d┼éu┼╝sz─ů met─Ö nie przynosz─ů w┼éa┼Ťciwych rezultat├│w. W rozwi─ůzywaniu konflikt├│w najlepsza jest tzw. konstruktywna ocena. Po pierwsze, dobrze jest z┼éagodzi─ç s┼éowa krytyki. Pochwa┼éa wyra┼╝ona na wst─Öpie zmniejszy si┼é─Ö uderzenia, wytworzy pozytywn─ů atmosfer─Ö, a osoba poddana ocenie zachowa godno┼Ť─ç i szacunek dla siebie. Po drugie, wa┼╝ne jest, by krytykowa─ç dzia┼éanie, zachowanie, a nie osob─Ö. Chodzi w ko┼äcu o konkretny przypadek, a nie o cechy charakteru. Zbyteczne s─ů tu s┼éowa: "Ty zawsze ...", "Ty nigdy ...". Po trzecie, istotne jest doj┼Ťcie do porozumienia i poszukiwanie sposobu naprawienia b┼é─Ödu. Po czwarte, warto zaproponowa─ç pomoc w rozwi─ůzywaniu konkretnej sytuacji. M├│wi─ů, ┼╝e "ten ma prawo krytykowa─ç, kto ma serce, aby pom├│c".

W wychowywaniu i nauczaniu najokrutniejsz─ů i najtrwalej niszcz─ůc─ů rzecz─ů jest destrukcyjny krytycyzm. Niszczy on poczucie w┼éasnej warto┼Ťci, obni┼╝a samoocen─Ö, zmniejsza zdolno┼Ť─ç i efektywno┼Ť─ç dzia┼éania, prowadzi do wyrobienia poczucia winy i niezas┼éugiwania, kt├│re przenosz─ů si─Ö do doros┼éego ┼╝ycia. Krytycyzm rodzic├│w i wychowawc├│w, zw┼éaszcza we wczesnych latach formowania osobowo┼Ťci, jest ┼║r├│d┼éem powstawania negatywnych emocji, takich jak zw─ůtpienie, strach, bezsilno┼Ť─ç, poczucie zagro┼╝enia czy brak akceptacji samego siebie. Tymczasem dzieci rodz─ů si─Ö z potrzeb─ů mi┼éo┼Ťci. Od jako┼Ťci i ilo┼Ťci uczu─ç otrzymanych we wczesnym dzieci┼ästwie zale┼╝y p├│┼║niejszy rozw├│j ca┼éej osobowo┼Ťci cz┼éowieka. Dzieci potrzebuj─ů nieprzerwanego ci─ůgu pochwa┼é, ciep┼éa, zach─Öcania, uprzejmo┼Ťci i cierpliwo┼Ťci. Czy mo┼╝liwe jest wychowanie bez kar? Tak, oto przyk┼éad zaczerpni─Öty z ksi─ů┼╝ki Adele Faber i Elaine Mozlisch "Jak m├│wi─ç, ┼╝eby dzieci si─Ö uczy┼éy w domu i w szkole": "Moja szesnastoletnia c├│rka Carol opowiedzia┼éa mi, ┼╝e m├│-wili na lekcji o rozwoju dziecka i pewnego dnia nauczycielka zapyta┼éa: >> Co waszym zdaniem sta┼éoby si─Ö z dzieckiem, kt├│re nigdy nie by┼éo karane? >>Kiedy Carol powiedzia┼éa klasie, ┼╝e jej rodzice nigdy jej nie uderzyli ani nie ukarali, uczniowie gapili si─Ö na ni─ů z otwartymi ustami. Jedna z dziewcz─ůt powiedzia┼éa: >> Ale ... ale ... ty jeste┼Ť dobra! >>

Przypuszczam, ┼╝e nie mogli uwierzy─ç, ┼╝e kto┼Ť wyr├│s┼é na "dobrego" cz┼éowieka, chocia┼╝ nigdy nie by┼é karany. Skoro te dzieci by┼éy wychowywane przy pomocy klaps├│w i innych kar, to trudno by┼éoby im zrozumie─ç, ┼╝e gdy rodzice ufaj─ů dzieciom i odnosz─ů si─Ö do nich z szacunkiem, dzieci mog─ů wyrosn─ů─ç na bardzo dobrych i odpowiedzialnych ludzi. Dla mnie Carol jest ┼╝ywym tego dowodem".

Postawa rodzic├│w Carol jest nietypowa. Wi─Ökszo┼Ť─ç, wychowuj─ůc w┼éasne dzieci, pope┼énia takie same b┼é─Ödy jak ich rodzice. Podobnie jest z nauczycielami. Powtarzaj─ů zachowania swoich wychowawc├│w. Podstaw─ů jest krytykowanie innych, wytykanie im b┼é─Öd├│w, wzbudzanie poczucia winy, kt├│re jest bardzo szkodliw─ů negatywn─ů emocj─ů. Wyrobienie w dziecku poczucia winy to ca┼éy "proces wychowawczy", ale jak ju┼╝ si─Ö uda wprowadzi─ç ten program w umys┼é dziecka, to mo┼╝na w├│wczas kierowa─ç nim. Zdolno┼Ť─ç odrzucenia w dzieci┼ästwie "programu poczucia winy" interpretowane jest cz─Östo jako krn─ůbrno┼Ť─ç, lenistwo, brak zdolno┼Ťci. Manipulowanie poczuciem winy jest tak powszechne, ┼╝e cz─Östo nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Gdy dorastaj─ůcy syn m├│wi do nas, ┼╝e na osiemnaste urodziny wszyscy koledzy z jego klasy otrzymali od rodzic├│w samochody, to jak mo┼╝na to nazwa─ç? Oczywi┼Ťcie, jest to manipulowanie poczuciem winy. Gdy serdeczna przyjaci├│┼éka powtarza ci negatywne informacje (ploteczki) na tw├│j temat, to jest to przejaw manipulowania tob─ů. Je┼Ťli kto┼Ť chce, ┼╝eby┼Ť czu┼é si─Ö winny, zapytaj siebie: "Czego on chce? Dlaczego wzbudza we mnie poczucie winy?". Wielu rodzic├│w manipu-luje dzie─çmi za pomoc─ů poczucia winy, gdy┼╝ sami byli wychowywani w ten spos├│b. "Zn├│w zniszczy┼ée┼Ť spodnie! A sk─ůd ja mam bra─ç pieni─ůdze na nowe?" "Ty niezdaro, zn├│w rozla┼ée┼Ť mleko na obrus! Ju┼╝ nie mam si┼éy po tobie sprz─ůta─ç!" "Taki brudny wyszed┼ée┼Ť na dw├│r? Co ludzie o nas powiedz─ů?". W sytuacji szkolnej manipulowanie poczuciem winy jest bardzo cz─Östo spotykane. Oto niekt├│re przyk┼éady: "Nie lubi─Ö wchodzi─ç do waszej kla-sy, bo ci─ůgle rozmawiacie. Jak tak dalej b─Ödzie, to umr─Ö przez was" "Kto porysowa┼é t─Ö ┼éawk─Ö? Ty, Kowalski? Tw├│j ojciec tak ci─Ö┼╝ko pracuje i b─Ödzie musia┼é jeszcze zap┼éaci─ç ze t─Ö szkod─Ö. Nie wstyd ci?" "Przez was jestem niewyspana i zm─Öczona. Zrobili┼Ťcie tyle b┼é─Ö-d├│w, ┼╝e musia┼éam siedzie─ç do p├│┼énocy, aby sprawdzi─ç wasze prace".

Wychowanie w poczuciu winy objawia si─Ö w wieku doros┼éym ┼éatwo┼Ťci─ů obarczania win─ů i post─Öpowaniem. Cz─Östo cz┼éowiek taki uwa┼╝a za zupe┼énie normalne, ┼╝eby w trudnej sytuacji koncentrowa─ç si─Ö na szukaniu winnych ("Kto to zrobi┼é?"), a nie na szukaniu roz-wi─ůzaniu. Poczucie winy sprawia, ┼╝e nie robimy tego, co nale┼╝y, ci─ůgle kogo┼Ť za co┼Ť przepraszamy.

Czy mo┼╝liwe jest wyeliminowanie destrukcyjnego krytycyzmu? Tak, a zacz─ů─ç trzeba od samoobserwacji i uwolnienia si─Ö od niszcz─ůcych my┼Ťli o samym sobie. Warto raz na zawsze wyrzuci─ç ze swojego monologu wewn─Ötrznego stwierdzenia typu: "Ale jestem g┼éupi, niezdolny, leniwy ...", natomiast skierowa─ç uwag─Ö na konkretne wydarzenia i zastanowi─ç si─Ö, jak je rozwi─ůza─ç z korzy┼Ťci─ů dla siebie i innych. Niedawno by┼éam ┼Ťwiadkiem rozmowy ojca z synem, kt├│ry opowiada┼é: "Ale wczoraj g┼éupio sobie wymaza┼éem zbiory z dysku ...". Nie powiedzia┼é: "Jestem g┼éupi". Z dalszej rozmowy wynika┼éo, ┼╝e taka historia mog┼éa si─Ö ka┼╝demu wydarzy─ç i ┼╝e by┼éa ona pouczaj─ůca. Ch┼éopiec bez za┼╝enowa-nia i poczucia winy opowiada┼é o swoim b┼é─Ödzie i wyci─ůga┼é wnioski na przysz┼éo┼Ť─ç.

Co jednak robi─ç z niszcz─ůcym krytycyzmem innych? Czy mamy wp┼éyw na to, co ludzie o nas m├│wi─ů? Oczywi┼Ťcie, mo┼╝emy reagowa─ç w spos├│b otwarty na negatywne wypowiedzi o sobie. Maria Kr├│l - Fijewska w ksi─ů┼╝eczce "Stanowczo ┼éagodnie bez l─Öku" opisuje wiele zachowa┼ä w odpowiedzi na krytyk─Ö, podkre┼Ťlaj─ůc konieczno┼Ť─ç oddzielenia oceny sytuacji od negatywnej, cz─Östo rani─ůcej charakterystyki osoby. Rodzice i nauczyciele powinni mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e ich reakcje na b┼é─Ödy, "przewinienia" dzieci s─ů g┼é├│wnie wynikiem wzorc├│w wyniesionych z domu i ze szko┼éy. Dobrze jest pami─Öta─ç, wychowuj─ůc w┼éasne potomstwo, ┼╝e m┼éody cz┼éowiek, kt├│ry ci─ůgle s┼éyszy, i┼╝ jest leniwy, niegrzeczny, krn─ůbrny, g┼éupi, z┼éo┼Ťliwy itd. cz─Östo nie┼Ťwiadomie przyjmuje te s┼éowa jako prawd─Ö o so-bie i wierzy w nie. Po takim ataku na osobowo┼Ť─ç jego samoocena spada. Rodzi si─Ö negatywne nastawienie do ┼Ťwiata. Pojawia si─Ö uczucie zranienia i odrzucenia. Frustracje kumuluj─ů si─Ö i kiedy jako doros┼éy s┼éyszy s┼éowa krytyki, uczucia z dzieci┼ästwa powracaj─ů i bywa, ┼╝e reakcje s─ů przesadzone, nieadekwatne do sytuacji. Czuje si─Ö skrytykowany za ca┼ée swoje jestestwo, a nie za drobny b┼é─ůd, kt├│ry pope┼éni┼é.

Ko┼äcz─ůc rozwa┼╝ania na temat szkodliwo┼Ťci destrukcyjnego krytycyzmu, pragn─Ö zwr├│ci─ç uwag─Ö na sztuk─Ö przebaczania. Psychologowie cz─Östo podkre┼Ťlaj─ů, ┼╝e zdrowie cz┼éowieka jest wprost proporcjonalne do umiej─Ötno┼Ťci wybaczania i zapominania urazy. Bardzo cz─Östo nosimy w swoim plecaku krzywdy wyrz─ůdzone nam przez rodzic├│w i nauczycieli. Ten niepotrzebny baga┼╝ najlepiej jest zrzuci─ç przez przebaczenie. Uwalniaj─ůc siebie od poczucia krzywdy i poczucia winy, uwalniamy tak┼╝e nasze dzieci, nasze rodziny, naszych wychowank├│w. Ile razy zdarzy nam si─Ö powiedzie─ç: "Nie mog─Ö sobie darowa─ç ...", pomy┼Ťlimy, ┼╝e "b┼é─ůdzi─ç jest rzecz─ů ludzk─ů, a przebacza─ç bosk─ů".

Psychoterapia Pomoc psychologiczna Konsultacje psychologiczne Terapia d─Żwi─Ökiem Joga dla pa┼ä Rozw├│j osobisty Samo┬Łwiadomo┬Ł─ç Samodoskonalenie si─Ö Poznaj samego siebie Emocje Uczucia Praca z cia┼éem Relaks Spe┼énione i zdrowe ┼╝ycie Rozw├│j potencja┼éu i tw├│rczych mo┼╝liwo┬Łci Zwi┬Ĺzki mi─Ödzyludzkie M┬Ĺdra mi┼éo┬Ł─ç Asertywno┬Ł─ç Kreatywno┬Ł─ç Pokochaj siebie Poczucie w┼éasnej warto┬Łci L─Öki Depresja ┼╗a┼éoba Samob├│jstwo ┬Őwiat konflikt├│w Relacje rodzinne Sztuka s┼éuchania Mowa cia┼éa Schematy i stereotypy kulturowe Wzorce psychiczne Szczecin Zachodniopomorskie Psychoterapeuta Warsztaty rozwoju osobistego Zaburzenia l─Ökowe nerwice Kryzysy ┼╝yciowe Stres Fobie Rozw├│d Strata bliskiej osoby Rozw├│j Kobiet Psychoterapia w Szczecinie Warsztaty Rozwojowe